{"id":4011,"date":"2014-10-25T19:19:38","date_gmt":"2014-10-25T17:19:38","guid":{"rendered":"http:\/\/mokrolive.info\/?p=4011"},"modified":"2014-10-25T19:19:38","modified_gmt":"2014-10-25T17:19:38","slug":"aneksija-bomba-na-balkanu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mokrolive.info\/?p=4011","title":{"rendered":"Aneksija – bomba na Balkanu"},"content":{"rendered":"

Bosanska kriza (u doma\u0107oj literaturi poznata i kao aneksijska ili aneksiona kriza) je politi\u010dka kriza koja je trajala tokom 1908. i 1909. zbog aneksije BiH Austrougarskoj, izvr\u0161ene proglasom cara Franca Jozefa 7. oktobra 1908. godine.
\n\"aneksija\"
\nKao neposredan povod poslu\u017eila joj Mladoturska revolucija, izvedena u ljeto 1908. Austrija i Bugarska su djelovale koordinirano, 5. oktobra 1908. Bugarska je proglasila nezavisnost, a ve\u0107 sljede\u0107eg dana, 6. oktobra Austrougarska objavljuje da anektira BiH.<\/p>\n

Aktom aneksije, izvedenim bez prethodnog sporazuma sa velikim silama, koje su joj na Berlinskom kongresu dale mandat za okupaciju BiH, Austrougarska je izvr\u0161ila povredu me\u0111unarodnih ugovora i izazvala \u017eive proteste u Evropi, utoliko vi\u0161e \u0161to se u isto vrijeme, i u sporazumu s njom, Bugarska proglasila za nezavisnu.<\/p>\n

Predstavnici pravoslavnih i muslimanskih narodnih organizacija dali su u Budimpe\u0161ti 11. oktobra izjavu da je aneksija izvr\u0161ena bez pitanja i protiv volje stanovni\u0161tva i uputili posebnu delegaciju u evropske prestonice da tu izjavu stavi do znanja velikim silama.<\/p>\n

Aneksija je u Srbiji odjeknula kao bomba. Srbi su rekli da im je nepo\u0161teno ispred nosa odnesena BiH. U Srbiji je aneksija izazvala veliko uzbu\u0111enje, jer se osje\u0107alo da se Austrija time u\u010dvr\u0161\u0107uje na Balkanu i da \u017eeli da presije\u010de sve nade u budu\u0107nost srpske dr\u017eave.<\/p>\n

U Srbiji su dr\u017eali masovne zborove i stvorili dva tajna dru\u0161tva za ujedinjenje svih Srba: “Narodnu odbranu” s ciljem da prikupi dobrovoljce za eventualne borbe i “Ujedinjenje ili smrt” (poznato i pod imenom “Crna ruka”). Potkraj 1908. godine bilo je ve\u0107 nekoliko ogranaka “Narodne odbrane” i u Bosni. Srbiju je od nauma da navijesti rat Austrougarskoj odvratio ruski ministar spoljnih poslova Izvoljski, koga je zabolio na\u010din na koji ga je Fon Aerental izigrao, ali je svejedno savjetovao Beogradu ovako: “Srbija mora ostati na miru i ne smije ni\u010dim izazvati Austriju kako joj ne bi pru\u017eila priliku da je satre. Ta\u010dno 24. februara 1909. u Srbiji je obrazovana koncentraciona vlada pod predsjedni\u0161tvom Stojana Novakovi\u0107a.<\/p>\n

Pod pritiskom op\u0161teg neraspolo\u017eenja u Evropi, Austrougarska i Turska 26. februara 1909. sklapaju ugovor prema kojem Austrougarska sti\u010de puno pravo nad BiH, ali se i obavezuje da \u0107e se povu\u0107i iz Novopazarskog sand\u017eaka, da \u0107e garantovati punu vjersku slobodu bosanskim muslimanima i platiti Istanbulu od\u0161tetu od 2,5 miliona turskih funti.<\/p>\n

Austrija je po\u010dela pripreme da silom ugu\u0161i srpske proteste prije nego \u0161to do\u0111e do konferencije velikih sila, koju je predlagala Rusija. Rusko posredovanje sprije\u010dila je Njema\u010dka prijetnjom u Petrogradu, zbog \u010dega je Srbija morala da se pokori, ali posredovanjem Engleske oslobo\u0111ena isuvi\u0161e poni\u017eavaju\u0107e izjave koju je tra\u017eila be\u010dka vlada. Umjesto nje 31. marta 1909. dala je drugu izjavu da nova situacija stvorena u BiH ne zadire u prava Srbije. Austrougarska je tom izjavom dobila zadovoljenje i smatrala se pobjednicom.<\/p>\n

Berlinskim sporazumom iz aprila 1909. ova kriza smatrana se zavr\u0161enom.<\/p>\n

U Srbiji je ova kriza izazvala ja\u010danje nacionalizma i nacionalne solidarnosti. Ova kriza je na neko vrijeme poremetila odnose izme\u0111u Austrougarske i Rusije. Vrenje srpskog nacionalnog pitanja izazvano aneksijom pro\u0161irilo se na dijelove b\u00adh. stanovni\u0161tva. I u Hrvatskoj je ja\u010dalo raspolo\u017eenje protiv Austrougarske, a sve je vi\u0161e zadobijalo oblik saradnje sa Srbima u kovanju planova da bude osnovana zajedni\u010dka ju\u017enoslovenska dr\u017eava.<\/p>\n

Nevjerovatno nezgrapan izraz tog novog stava bilo je ime studentske organizacije koja je djelovala na fakultetima izvan Bosne, a kojoj je predsjednik bio mladi bosanski pisac Ivo Andri\u0107: “Hrvatsko-srpski ili srpsko-hrvatski ili jugoslovenski napredni omladinski pokret”. Tako\u0111e, aneksiona kriza smatra se uvodom u Prvi svjetski rat.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bosanska kriza (u doma\u0107oj literaturi poznata i kao aneksijska ili aneksiona kriza) je politi\u010dka kriza koja je trajala tokom 1908. i 1909. zbog aneksije BiH Austrougarskoj, izvr\u0161ene proglasom cara Franca Jozefa 7. oktobra 1908. godine. Kao neposredan povod poslu\u017eila joj Mladoturska revolucija, izvedena u ljeto 1908. Austrija i Bugarska su djelovale koordinirano, 5. oktobra 1908. […]<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1,8,10],"tags":[],"class_list":["post-4011","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vijesti","category-kultura","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4011","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/27"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4011"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4011\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mokrolive.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}