Riječima “Nemate više da brinete za vaše živote, koji više ne postoje. Zato naprijed u slavu!” major Dragutin Gavrilović ušao je u istoriju kada je prije sto godina ohrabrio branioce Beograda pred odlučujuću borbu sa austrougarskim i njemačkim snagama. Njegov vojnički put nastavljen je i tokom povlačenja preko Albanije i proboja Solunskog fronta. Za vrijeme Drugog svjetskog rata bio je zatočen u logoru kod Nirnberga.
deseti_kadrovki_puk
 U jesen 1915. godine Beograd je bio na velikim iskušenjima. Austrijske jedinice iskrcale su se na obalu Dunava i napravile utvrđenja, odakle su napadale. Branioci su pružali snažan otpor, a ulice Beograda bile su razrušene. Prema nekim podacima, srpska i austrijska vojska su na određenim mjestima bile udaljene samo 30 metara.

Izgledi da se Beograd odbrani bili su skoro nikakvi. Međutim, srpski vojnici su ušli u borbu da bi vojsci, vladi i narodu omogućili povlačenje preko Albanije. Tog sedmog oktobra, major Dragutin Gavrilović okupio je svoja tri voda, kao i ostatke već rasutih jedinica ispred kafane “Jasenica”, i zagrmivši punim glasom održao govor koji se prepričava već sto godina i koji je ušao u vojne enciklopedije i udžbenike retorike.

Junaci!
Tačno u petnaest časova neprijatelj se ima razbiti vašim snažnim jurišom, raznijeti vašim bombama i bajonetima.
Obraz Beograda, naše prestonice, ima da bude svijetao.
Vojnici! Junaci!
Vrhovna komanda izbrisala je naš puk iz brojnog stanja… naš puk je žrtvovan za čast Otadžbine i Beograda. Vi nemate više da brinete za vaše živote, koji više ne postoje.
Zato naprijed u slavu! Za kralja i Otadžbinu! Živio kralj! Živio Beograd!”

spomen-obeleze_0

 Riječi majora Gavrilovića imale su veliki uticaj na branioce, koji su podstaknuti krenuli u borbu uz gromoglasan poklič. Njihov juriš nije uspio, najviše zbog snažne bočne artiljerijske vatre s broda.

Retko koji vojnik je preživio taj dan, a major Dragutin Gavrilović je bio teško ranjen. Vozom je prevezen u bolnicu u rodni Čačak, gdje je operisan. Međutim, otpušten je na lični zahjtev poslije nekoliko nedjelja da bi se vratio na ratište. Dobio je čin potpukovnika i zajedno sa srpskom vojskom je prešao preko Albanije.

Gavrilović je rođen u Čačku 25. maja 1882. godine. Završio je Vojnu akademiju 1901. godine, i osim čuvene odbrane Beograda, bio je učesnik svih bojeva srpske vojske u Prvom svjetskom ratu.

Njegov lični opis iz službenog kartona glasio je: Stas visok, lice okruglo, kosa prosijeda, oči smeđe, nos pravilan, brkovi prosedi, podšišani, usta pravilna, bradu brije, osobenih znakova nema.

Ali vojničkih vještina nije mu nedostajalo. Gavrilović se istakao i tokom proboja Solunskog fronta. Imao je takvu moć da je njegov dolazak među vojnike podizao njihov borbeni duh. Smatrao je da “nema rata bez borbe prsa u prsa” i da “nema bitke bez upotrebe bajoneta”.

Vojvoda Petar Bojović je nakon rata predložio da Gavrilović dobije viši čin. Međutim, vojvoda Stepa Stepanović je to odbio jer je smatrao da je previše mlad.

Neposredno po završetku rata Gavrilović je sa svojim pukom bio raspoređivan po Banatu i Makedoniji. U maju 1930. godine, Grad Kruševac je tadašnjeg pješadijskog potpukovnika Dragutina Gavrilovića proglasio za svog počasnog građanina i on je uživao veliki ugled u vojsci i narodu.

pesadija

Prema svjedočenjima potomaka, to je smetalo nekim generalima koji su Gavrilovića, koji je bio proslavljeni artiljerijski pešadinac, postavili da bude predavač vojne administracije na Vojnoj akademiji, što je Gavrilović doživio kao teško poniženje.

Polagao je generalski ispit u Štipu 1927. godine, ali je oboren. Kada je prekomandovan u Beograd, više nije želeo da polaže taj ispit. Čin generala, kao i funkcija ministra ponuđeni su mu nakon puča 27. marta 1941. godine, ali je on to odbio uz riječi: “Ne želim ni generalski čin ni vojničku fotelju, ja sam vojnik!”

Nova burna epizoda u životu Dragutina Gavrilovića počela je sa Drugim svjetskim ratom. Zarobljen je poslije povlačenja vojske u Sarajevu 1941. godine i odveden u koncentracioni logor kod Nirnberga.

Prema predanju, kada se rat završio, vrata logora su se otvorila i on je trebalo da prvi izađe, zbog starosti i teške bolesti. Međutim, nije htio, već je logor napustio poslednji.

Poslije kraćeg bolovanja, vratio se kući i porodici u svom stanu na Slaviji. Slavni oficir je bio oženjen Darinkom, sa kojom je imao sina i četiri ćerke.

Dragutinov sin Dragoš bio je artiljerijski poručnik. Hrabro se borio 1941. protiv Nijemaca kao komandir baterije kod Gornjeg Milanovca. Takođe je odveden u zarobljeništvo. Poslije zarobljeništva, emigrirao je u Čikago, gdje je kasnije dobio sina koji je dobio dedovo ime Dragutin.

dragutingavrilovic

 Unuk najmlađe ćerke Dragutina Gavrilovića, Miloš Marinković, sjeća se posljednjih dana slavnog ratnika: “Kad je moj pradjed došao iz zarobljeništva bio je kost i koža. Bio je sedam dana u sabirnom centru na Banjici, gdde se malo oporavio. Došao je kući i okupio porodicu oko sebe. Srce mu je desetog dana puklo od uzbuđenja. Umro je u svom stanu na Slaviji, 19. jula 1945, u krajnjoj bedi. Sahranjen je u odrpanoj uniformi pukovnika Jugoslovenske kraljevske vojske, u grobnici svoje rođake na Novom groblju, jer nije imao svoju”, ispričao je Miloš za Večernje novosti.

Za novu vlast on je bio pripadnik drugog režima pa njegova porodica nije dobijala njegovu penziju deset godina.

O komandantu Gavriloviću počinje da se priča tek šezdesetih godina prošlog vijeka, kada je njegov govor ušao u vojne i istorijske udžbenike

Izvor: Pres