Kako su zaista Rimljani signalizirali hoće li gladijator stradati ili preživeti i kako se ovaj gest raširio svetom toliko da se održao i do današnjeg dana, u nešto drugačijem značenju?
Postoji nekoliko različitih načina gestikulacije rukama koje označavaju da je sve u redu, ali je najzastupljeniji signal podignut palac.
Najčešće se smatra da ova vrsta gestikulacije potiče od Rimljana i njihovih gladijatorskih igara: podignut palac znači život dok spušten označava smrt za zvezde rimskih arena. U Koloseumu i, ranije, u Cirkusu Maksimusu, publika je imala priliku da odluči o sudbini gladijatora jednostavnim gestom.
Danas se najčešće veruje da je, kada publika glasa za ubistvo, sudbina gladijatora odlučivana je spuštenim palcem (lat. police verso). Ipak, pravo značenje nije poznato pa se ne može sa sigurnošću reći koji je tačno položaj prsta trebalo da ukaže da publika želi da gladijator bude lišen života. Postoji nagađanje da je publika trebalo da maše svojim palcem nasumice, kako bi izrazila želju da gladijator treba da bude mrtav.
S druge strane, pitamo se šta je onda bilo glasanje za život? Gestikulacija koja treba da poštedi gladijatorov život, čini se da nije bila ni podizanje ni spuštanje palca. Umesto toga, publika je trebalo da sakrije palac unutar pesnice, kako bi formirala gest poznat kao Pollice Compresso, što znači stisnuti palac. Ova odluka je, smatraju neki istoriičari, donesena kako bi se razlikovala masa, s obzirom na to da je lakše napraviti razliku između spuštenog palca i zatvorene šake nego podignutog i spuštenog prsta.
Ova razmatranja su u velikoj meri prisutna u današnjoj kulturi, možda najviše u poznatom filmu iz 2000. godine, Gladijator, u kome je Hoakin Finiks prikazan kako poražava gladijatora spuštanjem palca, koji otkriva da želi da on bude ubijen. Ova scena je bila inspirisana slikom iz 1872. koje se zovepod nazivom Pollice Verso, koja prikazuje pobedničkog gladijatora dok stoji iznad beživotnog tela svog protivnika, a publika ga ismeva držeći spuštene palčeve.
Slikar koji stoji iza dela Pollice Verso je Žan Leon Žerom, poštovan istorijski umetnik poznat po svojim arheološki ispravnim istorijskom slikarstvu. Gerom je za sliku Pollice Verso studirao stvarne komade oklopa iz ruševina Pompeje, tako da su gladijatori na njegovim slikama delovali autentično. Njegovo posvećivanje svakom detalju je verovatno razlog zašto je interpretacija slike tako široko prihvaćena od strane akademika i zašto je toliko rasprostranjena, čak i nakon što je kasnije dokazano da je tumačenje gesta ruku bilo pogrešno.
Istoričari danas u odnosu na ranije, različito tumače znak podignutog palca što znači ubiti i okrenutog palca koji znači život (i obrnuto), do skrivenog palca u pesnici što znači život i okrenutog palca što znači ubiti (i sličnih varijacija). Zašto je Žerom izabrao prikaz palca okrenutog na dole, nije poznato.
Možda će vas iznenaditi činjenica da je masovna popularizacija gesta spuštanja ili podizanja palca novija pojava, iako je pokazivanje ovog prsta rasprostranjeno u mnogim kulturama tokom istorije, i to sa različitim značenjima.
Jedna od uverljivijih teorija o poreklu modernog značenja podignutog palca dolazi iz rada Dezmond Morisa 1979. godine Gestovi: Njihovo poreklo i distribucija. On navodi da gest potiče od običaja koji vlada u srednjem veku, gde ljudi prave dogovor tako što poližu svoje palčeve, a zatim ih pritisnu jedan preko drugog, slično kao kod današnjeg rukovanja. Prema ovoj teoriji, nastao je čin jednostavnog držanja palca u vazduhu, koji označava odobrenje.
Tokom Drugog svetskog rata, podignut prst je intezivno korišćen od strane američkih pilota kao način da ukažu da su njihove kopnene posade spremne za letenje.
Postoji i teorija da su oni to preuzeli od Kineza, konkretno od brigade američkih pilota sa sedištem u Kini Flying Tiger. Danas kod Kineza podignut palac označava “broj jedan” ili “dobar posao”, u zavisnosti od konteksta. Ipak, nevezano za to da li je zaista usvojen s Istoka ili nekog drugog izvora, prva verzija koju su koristili američki piloti značila je “spreman sam” ili “ide dobro”.
Odavde, stvari postaju mnogo jasnije. Značenje “spreman” je ubrzo preraslo u jednostavan i sveobuhvatan način da se ukaže da je sve u redu u situacijama u kojima verbalni znaci nisu mogući ili preporučljivi. Takođe, ovo značenje je prihvatio i ostatak američke vojske koji je nastavio da korišti ovaj gest širom Evrope. Njega je dalje preuzelo lokalno stanovništvo, kao i vojnici iz drugih armija.
Danas, zahvaljujući širokoj rasprostranjenosti upotrebe palca gore što znači “sviđa mi se” ili “dobro” i palca dole, što znači suprotno, na brojnim popularnim sajtovima i aplikacijama, ovaj signal će se sigurno i dalje koristiti u doglednoj budućnosti.
Izvor: National Geographic