Juna meseca 1942. godine, đeneral Draža Mihailović je došao u Hercegovinu da se lično uveri o zlodelima prema tamošnjem stanovništvu, kako od strane hrvatskih ustaša tako i od strane komunističkih partizana. Tom prilikom, nedaleko od Gackog, u kuli vojvode Bogdana Zimonjića, primio je narodne prvake Hercegovine – čestite seljake i nekoliko oficira koji su sa narodom delili njegovu zlu sudbinu u borbi za svoj opstanak.

U to vreme, deo Hercegovine nastanjen srpskim življem je bio slobodan, a gde se oko 6 meseci komunistički partizani vodili svoje krvavo kolo i zavodili boljševički teror, dok hrvatsku zulumćarsku vlast, ovo Srpsko stanovništvo nije priznavalo.

Na tom prostoru Hercegovine, postojale su manje i veće četničke grupe, koje su delovale bez međusobne povezanosti. Nije postojao komandni centar ni komanda. Po dogovoru Draže Mihajlovića, narodnih prvaka i njegovih oficira, sve su te grupe i grupice objedinjene. Izvršeno je formiranje po vojničkom uzoru: od desetine do korpusa, i ušli su u sastav Kraljevske JVuO pod komandom Draže Mihajlovića.

Za Istočnu Bosnu, formiran je Romanijski i Drinski korpus JVuO, na teritoriji srezova: Vlasenica, Rogatica, Kalinovik, Kladanj i Sarajevo. Sarajevski srez je podeljen na dva dela, a time i na dve brigade: Prvu i Drugu. Na prvom delu ovoga sreza delovao je Savo Derikonja.

Oko 10. septembra 1942. godine, dolaskom štaba Romanijskog korpusa pod komandom kapetana Milorada Momčilovića na planinu Ozren iznad Sarajeva, formirana je Prva sarajevska brigada JVuO, pod komandom Sava Derikonje. On je tada unapređen u čin pešadijskog potporučnika i odlikovan Karađorđevom zvezdom za zasluge koje je ranije stekao u borbi za zaštitu srpskog življa. Savo je već bio od naroda izabran za komadanta, a šta je komanda Istočne Bosne i Hercegovine potvrdila i Vrhovna komanda se sa tim složila. Za načelnika i ađutanta te brigade, postavljeni su dva aktivna oficira u činu poručnika, koji se nisu našli poniženi što su pod komandom čoveka bez akademske vojne struke. Naprotiv, oni su sa Savom u svemu sarađivali. Ali ni Savo nikada nije ispoljio, ma u čemu, neku svoju nadmoćnost. Oba ova oficira su sa Savom ostali do kraja rata. Docnije se saznalo da je poručnik-ađutant poginuo kao četnik-gerilac 1947. godine, negde kod Pala. Prezivao se Rajčević ili Rajičković, dok je sudbina načelnika štaba, ostala nepoznata.

Muslimansko stanovništvo, koje je živelo izmešano sa Srbima, a koje nije učestvovalo u pokolju srpskog stanovništva, ostalo je u svojim selima Hodžići ili Hadžići (između Draževica i Visojevice), Sirovine, Rakova Noga, Knežina, Šabegovići, Žep i druga. Savo Derikonja je u muslimanska sela postavio posade radi obezbeđenja muslimanskog življa. Ishranu ovih posada snosilo je selo u kome je ista postavljena. Ove su se posade s vremena na vreme smenjivale. U ta sela nijedna druga jedinica nije imala pravo da dolazi, bez odobrenja komadanta brigade, Sava Derikonje.

S obzirom da je Prva sarajevska brigada oskudevala u naoružanju i u drugim vojnim potrebama, kao i u ishrani, nije mogla da vrši zamašnije operacije protiv okupatorskih jedinica. Zbog toga je Vrhovna komanda Kraljevske JVuO u nekoliko navrata slala ovoj brigadi novčanu pomoć. Iako ta pomoć nije mogla da podmiri sve njihove potrebe, srpski narod toga kraje je bio zadovoljan samom činjenicom da nije usamljen već da se o njemu brine i njegove patnje razume Majka Srbija, a to je bio đeneral Draža Mihajlović.

U decembru 1942. godin komandant vlaseničke brigade, rezervni poručnik-pravnik, Momčilo Mićić, tražio je pomoć od komadanta Romanijskog korpusa za likvidiranje komunističkih terorista u tada još selima Šekovići i Milići. Kao pomoć  poslat mu je Savo Derikonja sa Prvom sarajevskom brigadom i Stevo Vojinović sa polovinom Kladanjske brigade. Njima se na terenu pridružila i Vlasenička brigada. Nad ovim jedinicama komandu je preuzeo komandant Romanijskog korpusa, kapetan Milorad Momčilović.

Ovim poduhvatom su komunistički partizani rasterani, pobegli su uz veoma slab otpor – bili su u rasulu. Za sobom su ostavili dosta bogat magacin hrane, malo oružja, dosta rakije a i obuće. Sve su oni to bili oduzeli od naroda. Zarobljeno je desetak partizana – zemljoradnika. Oduzeto im je oružje a oni su puštani kućama.

Komadant Vlaseničke brigade, uz saradnju komandanta sreza i seoskih prvaka, uspostavio je četničku nacionalnu vlast, a na opšte zadovoljstvo srpskog naroda zbog begstva komunista.

Posle uspešno završenog zadatka, Prva sarajevska i Kladanjska brigada su se vraćale na svoje matične položaje. Na tom putu ih je stigao kurir na konju, koji je obavestio komandanta korpusa da je prethodne noći na spavanju iskasapljen komadant Vlaseničke brigade, poručnik Momčilo Mićić. Komandant korpusa, u saglasnosti sa komandantima ovih dveju brigada, Vojinovićem i Savom Derikonjom, doneo je odluku da se vrate u Šekoviće radi izviđanja toga izvršenog zločina i eventualne osvete prema počiniteljima. Vrativši se u Šekoviće, komandant korpusa Momčilović sa Vojinovićem i Derikonjom, nekoliko dana je vodio istragu u vezi ubistva poručnika Mićića i utvrđeno je da su organizatori ovog mučkog ubistva bili Brano Savić sin popa Sava i kum  ubijenog Rade Jakšića koji nastradao u predhodnoj akciji vlaseničke i Prve sarajevske brigade na području Milića.

Izvršilac samog zločina je bio Novak Šintorović sa desetak partizana. Te tragične noći, Momčilo Mićić je zanoćio u kumovskoj kući gde je na spavanju iskasapljen i zakopan u štalsko đubre.

Stevo Vojinović i Savo Derikonja su sa svojim četnicima preneli telo svoga ratnog druga u srpsko pravoslavno groblje. Opelo nad pokojnikom izvršio je pop Savo Savić, otac organizatora ovog groznog zločina! Nad otvorenom rakom sa pokojnikom se oprostio Stevo Vojinović.

Izvršioci ovoga zločina su pobegli, ali su njihovi saučesnici dobili zasluženu kaznu.

Marta meseca 1943. godine, Prva sarajevska brigada učestvuje u borbama protiv jakih komunističkih snaga koje su prešle reku Neretvu. Borbe su vođene na Treskavici, Kalinoviku, Oblju, Miljevini, rame uz rame sa četnicima Crne Gore pod komandom majora Pavla Ðurišića. Po naređenju i potrebi, Savo Derikonja se morao vratiti sa svojom brigadom na matični teren, koga su ugrožavale hrvatske ustaške i domobranske jedinice.

Kod Kalinovika, Savo Derikonja je prvi put upoznao đeneralu Draži Mihajloviću, i na njega ostavio dobar utisak, i kao vojnik i kao čovek. Draža je tom prilikom rekao Savu da mu je poznat njegov aktivni rad i njegova časna borba i zbog čega će ga imati u vidu.

Početkom oktobra 1943. godine vršen je napad na neprijateljske garnizone u Višegradu i Rogatici, gde su se nalazile znatne snage Nemaca i Hrvata. U tome napadu učestvovala je i Prva sarajevska brigada pod komandom Sava Derikonje. Borba je bila oštra i krvava. Sa obe strane su pale brojne žrtve, ali su obe ove varoši osvojili četnici Ravne Gore. Neprijatelj se povlačio ka ustaškom uporištu na Sokocu i za sobom ostavljao svoje ranjene i mrtve.

Na četničke jedinice koje su oslobodile ove dve pomenute varoši, a koje još nisu bili sahranile svoje izginule borce, iznenada i mučki, su sa leđa napali komnistički partizani i nanijeli im ozboljne gubitke. Oni su već tada bili dobro naoružani od strane “naših” saveznika Engleza. Ovu četničku pobedu su objavili kao svoju “pobedu nad okupatorom” preko Radio-stanice “Slobodna Jugoslavija”, koja se nalazila u Tiflisu. To isto su objavile i neke radio-stanice u Engleskoj.

U ovom napadu na pomenute neprijateljske garnizone, učešće je uzeo i jedan američki viši oficir, a koji je bio i svedok komunističkog napada sa leđa na četničke snage. Ovaj američki oficir je bio prosto zaprepašćen, koliko mučkim napadom komunista na jedinice Draže Mihailovića, toliko i objavljivanjem preko Radio Londona o lažnom uspehu komunističkih partizana!

Posle poraza neprijatelja i uspostavljanja nacionalne vlasti, mala varoš Rogaticu  je bila u dimu i ruševinama. U Srpskoj pravoslavnoj crkvi je bio jeziv prizor, počev od crkvenog praga pa sve do oltara, bili su leševi mladih četničkih junaka iz Rogatice, palih u toj krvavoj borbi sa komunistima.

Prvi dio

Drugi dio